К?ні: П?ні: ?аза? ?дебиеті Сыныбы: 7
Саба?ты? та?ырыбы: Ма?ала
Саба?ты? ма?саты: а) ?дебиет теориясынан м?лімет бере отырып,о?ушыларды? саба??а деген ?ызы?ушылы?тарын арттыру;
?) о?ушыларды? ?з ойын айта білуге,ойлау ?абілетін арттыру?а,шы?армашылы? ізденіске жол ашу;
б) о?ушыларды? білімін ба?ылау ар?ылы м?нерлеп о?у?а да?дыландыру;
Саба?ты? т?рі: д?ст?рлі саба?
Саба?ты? ?дісі: с?ра?-жауап, т?сіндіру, т.б
Саба?ты? к?рнекілігі:, кітаптар, суреттер т.б
П?наралы? байланыс: тарих, ?аза? тілі
Саба?ты? барысы:
а) ?йымдастыру кезе?і:
О?ушылармен амандасу,т?гелдеу, о?у ??ралдарын тексеру, сыныпты? тазалы?ына к??іл б?лу. О?ушыларды? зейінін саба??а аудару.
?) ?й тапсырмасын пысы?тау:
?йге берілген тапсырманы с?раймын. О?ушылар?а бірнеше с?ра?тар ?оямын.
б) Жа?а саба?ты т?сіндіру:
Ма?ала дегеніміз не?
Ма?ала журналистиканы? аналитикалы? жанрына жатады. Б?л ма?ызды м?селені к?теретін, ша?ын к?лемдегі публицистикалы? туынды. Сонымен бірге, ма?ала- б?л, жазу жа?ынан е? ке? тара?ан ж?не ?иын жанр болып табылады. Ма?алада авторды? алдында ?леуметтік жа?дайларды, ?мірлік процесстерді жан-жа?ты ?арастыру ж?не анализ жасау ма?саты т?р. Ма?аланы? жалпы ж?не ?згешелік белгілері:
- На?ты ?леуметтік ба?ыт;
- О?и?аны? ж?не о?ын фактілеріні? тере? анализі ж?не жан-жа?ты ?арастырылуы;
- - аргументированное обобщение, подтверждающее идею, выстраивание собственной позиции, или позиции редакции в постановке концепции идеи.
Ма?алалар классификациясы:
Ма?ала журналистиканы? б?лек жанры болып табылады. Біра?, та?ырыптарды? алуан т?рлілігіне ж?не ба?ыттарына байланысты оларды бірнеше 3 негізгі топ?а б?леді:
- А?паратты? – б?л, белгілі а?паратты жеткізетін т?сініктемелік сипаттамада?ы ма?алалар. Олар?а, а?паратты? ма?алалар, а?паратты? корреспонденция, а?паратты? есеп, а?паратты? с?хбат, блиц-саулнама, с?ра?-жауап, репортаждар, некрологтар жатады.
- Аналитикалы? – ма?алаларда пайымдау, анализ ж?не ?орытынды міндетті т?рде к?рініс табады. Олар?а, аналитикалы? есептер, аналитикалы? корреспонденция, аналитикалы? с?хбат, аналитикалы? сауалнама, ??гімелер, комментарийлер, ?леуметтік резюме, анкеталар, мониторингтер, рейтингтер, рецензиялар, журналистикалы? зерттеулер, шолулар, БА?-ды шолу, болжамдар, эксперименттер, ?сыныстар жат?ызылады.
- К?ркем-публицистикалы? ма?алалар. Б?лар, эсселер, очерктер, суреттемелер, фельетондар, памфлеттер ж?не т.б.
Ма?сатты т?рде ба?ыттал?ан ма?алаларды бас ма?ала, пропагандалы?, проблемалы?, сыни, ?ылыми, жарнамалы?, а?паратты? деп б?леді. Бас ма?ала осы уа?ытта?ы е? ма?ызды с?ра?тар бойынша барлы? редакцияны? орта? к?с?арасын к?рсетеді. Проблемалы? ма?ала ма?ызды саяси ж?не идеологиялы? м?селелрді талдайды. Кейде проблемалы? ма?алалар диспут ретінде ??рылады, белгілі та?ырып?а байланысты бірнеше пікір беріледі. А?паратты? ма?ала а?паратты?-баяндамалы? ж?не а?паратты?-сипаттамалы? болып б?лінеді. А?паратты?-баяндамалы? ма?ала – б?л, бір та?ырыпты жаз?ан кезде м?ліметті? рет ретімен орналасауы. А?паратты?-сипаттамалы? ма?алада а?парат та?ырыпты сипаттау т?рінде ?сынылады. Хабарламалы? ма?ала актуалдылы?ымен, ?ткірлігімен, жа?ашылды?ымен сипатталады
Ма?аланы? жоспары
Жазу алдында оны? неден басталып, ?алай ая?талатынын, негізгі б?лімде ?андай м?селе айтылатынын белгілеп алы?ыз. Егер жоспар ??ратын болса?ыз, ма?аланы? ?ай б?лімінде композициялы? ?ате барын, ?ай б?ліміндегі деректі толы?тыру керектігін біле алатын боласыз.
- Жазу стиліне, ??рылымына уа?ыт б?лі?із. М?селен, ма?ала мазм?ны балалар туралы болса, онда архаизм, термин с?здер ?осуды? реті жо?. Ал ?ылыми ма?алада а?паратты ауызекі с?збен жеткізе алмайсыз. Б?л ?шін аудиторияны? жасы мен к??іл-к?йіне назар аудары?ыз.
- Мысалы, газетке шы?атын ма?ала баяндау формасында, тым ?ылыми емес болуы керек. Біра? ауызекі с?здерді пайдаланбау керек. ?ылыми ма?ала эссе форматында 5 параграфтан т?ратын ?ылыми тілде жазылады.
Ма?аланы ??де?із
Ма?аланы жариялаудан б?рын, ?айта о?ып шы?ып, ??деу керек. Егер уа?ыты?ыз болса, бір к?ннен кейін жа?а деммен о?ып, т?зеткені?із ж?н. Осы ар?ылы ма?аланы? ?алай жаз?ы?ыз келгенін ж?не ?алай жазып шы??аны?ызды салыстырып, айырмашылы?ын бай?айсыз. К?п жа?дайда ма?аланы дауыстап о?ып к?ру керек. Сонда кейбір с?з тіркестері мен с?йлем ??рылымыны? ?атесін т?зей аласыз.
- М?тіндегі орфографиялы? ж?не грамматикалы? ?ателерді т?зеті?із.
- Б?дан кейін ма?аланы? жалпы ??рылымы д?рыс т?р?анына к?з жеткізі?із. М?н-ма?ына логикалы? тізбекте д?рыс орналас?ан ба? А?паратпен м?лдем таныс емес о?ырман?а б?рі де т?сінікті болсын. Ма?алада бір-біріне ?айшы келетін пікір мен ?ате деректерді? жо?ты?ын ?ада?ала?ыз.
- Егер ма?ала к??іл к?ншітпесе, белгілі бір тарауларын я т?гелдей ж?мысты ?айта жазып шы?ы?ыз. Ма?ала ?зі?ізге ?намай жатса, ма?ала?ызды барынша талап-жігері?ізді аямай ?айта бір ?арастырып к?рі?із.
- Ма?аланы ?ызы?ты еті?із. М?тінге сурет, диаграмма, видео, аудио материалдар ?осы?ыз. Осы ар?ылы ма?аланы т?сінікті ?рі о?у?а же?іл етесіз.
.Шы?армашылы? ж?мыс: ?ркім ?зіне ?на?ан та??ыррыптта ма?ала жазсын.
Білімді бекіту:
?тілген та?ырып?а байланысты бірнеше с?ра?тар ?оямын.
1.Ма?ала дегеніміз не?
Білімді ба?алау: О?ушылырды? жауаптарына, саба??а белсене ?атысып отыр?андарына ?арай білімдері ба?аланады. ?йге тапсырма: Ма?ала туралы о?ып келу.
