Ежелден бері, ұшса, сұңқардың қанаты талатын, шапса, тұлпардың аяғы талатын асыл қасиеттермен көмкерілген қазақтың кең даласына көз тіккендер аз болған емес, соның кесірінен де қанша қазақ жапа шегіп, қаншасы елден безгені де бар. Әрине, көптеген ғасырлар бойы қазағымның көрген қиындығы мен қасіретін есіме алғанда, көзіме жас үйіріліп, жүрегім тулап кететіні, рас. Бұрынырақ кезеңде қазақтың даласына шабуыл жасап, жаулап алуға тырысқандар көп болды, соның ішінде біздің жадымызда Жоңғар шапқыншылығы қайғылы әрі азапты естеліктер қалдырған болатын. Бірақ та, «Ел ерімен еңселі» дегендей, қасық қаны қалғанша шайқасқан ерлеріміз дүниежүзілік картадан жоңғар елінің, ұлттардың тізімінен жоңғар ұлтының жойылуына үлкен себеп болды.
Одан бері келе, қазағым одан да өткен қиындықты басынан кешірді. «Тәуелдінің соры қалың» деген мақалдың мағынасы қайда жатыр, десеңізші. Халқымыз Ресей патшалығының отарында болып, көрмеген азабы қалмады. Қара халық көрген азаптарының әсерінен өз тілі мен дінін ұмытатын жағдайға жетті. Расында, қазақтарға көрсетілген қорлық пен қолдан жасалған аштықтың әсерінен қазақтың саны күрт азайып кеткен болатын. Егерде сол шақтағы қиыншылық болмағанда қазақтың саны қазірде 30-40 миллион адам болар ма еді, кім білсін?! Бұл жылдар қазақтың тарихында ешқашан ұмытылмастай елес болып қалғандай.
